و اگر دو لفظ مزبور از دو نوع بوده مثلا يكى اسم و ديگرى فعل يا يكى اسم و ديگرى حرف يا يكى فعل و ديگرى حرف باشد آن را جناس مستوفى خوانند مانند قول ابو تمام طائى : ما مات من كرم الزّمان فانّه * يحيى لدى يحيى بن عبد اللّه يعنى : هرگاه زمان از كرم و بخشش بميرد پس همانا آنكرم نزد يحيى پسر عبد اللّه به حيات و زندگى خود ادامه مىدهد زيرا وى شخص كريم و با بخششى مىباشد كه اسم كرم را احياء مىنمايد . شاهد در دو كلمه [ يحيى ] و يحيى بن عبد اللّه است كه اوّلى فعل و دوّمى اسم است و بدين ترتيب ذكرشان از باب جناس مستوفى مىباشد . شرح فارسى : توضيح قوله : و امّا الضرب اللفظى : مصنّف در اين كتاب هفت نوع از وجوه محسّنه لفظى را ذكر نموده كه شرح آنها يكى پس از ديگرى انشاء اللّه خواهد آمد . قوله : فمنه الجناس : كلمه [ جناس ] به كسر جيم بر وزن [ فعال ] . قوله : فى انواع الحروف : يعنى هركدام از حروف بيست و هشتگانه ( الف - باء - تاء - ثاء الخ ) نوعى هستند كه در تحت آنها اصنافى واقع است مثلا : [ الف ] يكى از انواع بوده و در تحت آن الف مقلوب از واو يا ياء و نيز الف اصلى قرار گرفته چنانچه [ باء ] نوعى ديگر بوده كه در تحتش باء مشدّد و غير مشدّد واقع است و به همين ترتيب ساير حروف تهجّى را بايد نوعى